Cyberbezpieczeństwo jeszcze kilka lat temu kojarzyło się głównie z dużymi firmami i bankami. Dziś na celowniku ataków są także szkoły, przedszkola, jednostki obsługowe i urzędy. Wzrasta liczba zgłaszanych incydentów – od przejętych kont poczty, przez zainfekowane komputery w sekretariacie, aż po ataki ransomware blokujące dostęp do dziennika elektronicznego czy systemu finansowo-księgowego. W praktyce oznacza to realne ryzyko przerw w pracy placówki, utraty danych oraz naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych.
W wielu szkołach i urzędach IT przez lata rozwijało się „organicznie” – dokupywano kolejne komputery, routery, usługi w chmurze. Bez spójnej polityki bezpieczeństwa łatwo o luki: słabe hasła, nieaktualne systemy, brak kopii zapasowych czy współdzielone konta. W połączeniu z rosnącą liczbą urządzeń (tablety, laptopy, prywatne telefony) tworzy to środowisko idealne dla cyberprzestępców.
Szkoły i urzędy łączą w sobie dwa światy: administracyjny (dane osobowe, finanse, dokumentacja) oraz edukacyjny lub usługowy (uczniowie, mieszkańcy, dostęp publiczny). W praktyce oznacza to tysiące użytkowników, setki kont i różny poziom świadomości. Do tego dochodzi ograniczony budżet oraz wymagania formalne – RODO, KRI, wytyczne MEiN i innych instytucji.
W praktyce większość incydentów zaczyna się od człowieka, a dopiero później wchodzi technologia. Do najczęstszych zagrożeń należą:
Phishing i fałszywe wiadomości e-mail. Użytkownicy klikają w odnośniki podszywające się pod znane instytucje, firmy kurierskie czy systemy, z których korzysta szkoła lub urząd. Skutkiem może być przejęcie konta, zaszyfrowanie danych lub wyciek loginów.
Ransomware i złośliwe oprogramowanie. Zaszyfrowane serwery z dziennikiem elektronicznym, platformą e-learningową lub programem finansowo-księgowym to scenariusz, który coraz częściej pojawia się w samorządach. Odtworzenie danych bez kopii zapasowej jest praktycznie niemożliwe.
Nieaktualne systemy i urządzenia sieciowe. Stare routery Wi-Fi, systemy bez aktualizacji, nieobsługiwane wersje Windows – to prosta droga do przejęcia kontroli nad siecią lub urządzeniem.
Słabe hasła i współdzielone konta. Jedno konto „sekretariat”, jeden login do dziennika, hasło zapisane na karteczce przy monitorze – to nadal codzienność w wielu jednostkach. Taka praktyka uniemożliwia ustalenie, kto faktycznie wykonał daną czynność, oraz ułatwia dostęp osobom nieuprawnionym.
Zagrożenia wewnętrzne. Niekoniecznie złośliwe – często wynikające z braku wiedzy i świadomości. Uczniowie testują swoje „umiejętności”, pracownicy instalują prywatne oprogramowanie, podłączają własne dyski czy routery, omijając ustalone zasady.
1. Audyt stanu obecnego. Policzenie urządzeń, systemów, kont użytkowników oraz identyfikacja krytycznych systemów (dziennik, FK, kadry, serwery plików). To punkt startowy każdej sensownej strategii.
2. Polityki i procedury bezpieczeństwa. Jasne zasady dostępu do systemów, korzystania z poczty, nośników zewnętrznych, haseł i zdalnego dostępu. Do tego procedura reagowania na incydent: kto, co, w jakiej kolejności robi.
3. Techniczne wzmocnienie infrastruktury. Segmentacja sieci (oddzielnie uczniowie, nauczyciele, administracja), bezpieczne Wi-Fi, zapora sieciowa klasy firewall, regularne aktualizacje oraz kopie zapasowe wykonywane na zewnętrzne urządzenia lub do innej lokalizacji.
4. Szkolenia i budowanie świadomości. Nawet najlepsza technologia nie zastąpi świadomego użytkownika. Warto cyklicznie szkolić dyrekcję, sekretariaty, działy finansowe, nauczycieli i pracowników urzędu – jak rozpoznać phishing, jak tworzyć hasła, czego nie robić w sieci służbowej.
5. Stałe monitorowanie i współpraca z partnerem IT. Cyberbezpieczeństwo to proces, nie jednorazowy projekt. Regularne przeglądy konfiguracji, testy kopii zapasowych, aktualizacje i wsparcie specjalistów pozwalają utrzymać poziom bezpieczeństwa na stałym, przewidywalnym poziomie.
Jeżeli Twoja szkoła, CUW lub urząd szuka partnera, który pomoże przełożyć powyższe kroki na konkretne działania – audyty bezpieczeństwa, konfigurację firewalli, modernizację sieci Wi-Fi, wdrożenie kopii zapasowych oraz szkolenia z cyberbezpieczeństwa – zapraszamy do kontaktu z zespołem PP-MAC.